«Манас» эпосу кыргыз элдик чыгарма. Бул Манас баатырдын улуу эрдиктери жана жоруктары, ошондой эле кыргыз элинин эгемендүүлүк, эркиндик үчүн күрөшү жөнүндө баяндалган элдик оозеки чыгармачылыктын эң ири жана эпикалык эстеликтеринин бири.
«Манас» — эпостун башкы каарманынын аты, элдин күчүн, кайраттуулугун жана эркин билдирет. «Манас» эпосу –эли, жери үчүн күрөшкөн улуу баатыр тууралуу баян. Манас душмандын чабуулу, коркунучу түшкөндө элине башчы болот. Ал көптөгөн сыноолордон өтүп, чоң эрдиктерди жасап, айланасына ишенимдүү досторун, шериктерин топтойт. Эпостун сюжети реалдуу тарыхый окуялары менен чырмалышкан жана Манас атабыздын эрдиктери кийинки муундарга ар дайым өрнөк .
Манас улуу жоокер гана эмес, акылман башкаруучу. Эпосто анын эрдиктери кыргыз урууларынын башын бириктирүүгө, аларды тышкы душмандардан коргоого, элдин турмушун жакшыртууга багытталган. Күрөш, сыноолорго толгон саякаттар, чыр-чатактардын курчушу жана жеңиштердин жетишкендиктери аркылуу Манас улуттук биримдиктин жана эрдиктин символуна айланат.
«Манас» эпосунда лидерлик, мекенди коргоо, сүйүү жана берилгендик темасы, үй-бүлөлүк жана коомдук байланыштын мааниси сыяктуу көптөгөн өзөктүү семантикалык деталдар бар. Бул идеяларды жаштар менен талкуулоо маанилүү, анткени алар жоопкерчилик сезимин, жамааттык аракеттин маанилүүлүгүн жана ички күчтү өнүктүрүүгө жардам берет.
Манас элдин алдында, көздөрү чечкиндүүлүк менен күйүп турду. Айланасындагылардын баары үндөбөй, анын сөзүн күтүп турушту. Ал жөн гана башчы эмес, өз эли үчүн үмүт белгиси эле. Жүрөгүндө ачуусу менен, өз аскерин карап туруп мындай деди:
— Биз, кыргыздар, тынчтыкта жашап жатабыз, бирок бизге коркунуч келатат. Душман биздин жерибизди бузуп, эркиндигибизди жок кылууга аракет кылат. Бирок биз мындайга жол бербейбиз! Биз жерибиз үчүн, элибиз үчүн, энелерибиз, аялдарыбыз жана балдарыбыз үчүн күрөшөбүз!
Ал кылычын көтөрдү жана бардык көздөр ага бурулду. Манас улантты:
— Учур келди! Ар бирибиз ата-бабаларыбыздын күчүн, коргоп жаткан жерибиздин касиетин сезели. Биз жөн гана жоокер эмеспиз. Биз — биримдиктүү элбиз, эч качан жерибизди бөтөн колдорго бербеген! Ар бириңер менин тууганым болосууңар, ок атуу аянтында, биз бирге жеңишке жетебиз!
Манас ишенимдүү аскерлерине мындай деп кайрылды:
— Эсиңерде болсун, менин туугандарым! Биз өз жубайыбызды гана эмес, балдарыбыздын келечегин да коргойбуз. Биз улуу муунга тынчтыкта жана гүлдөп-өскөн жерде жашаш үчүн жерибизди коргоого аракет кылышыбыз керек. Биздин жоокердик аракеттерибиз келечектеги муундар үчүн үлгү болот.
Бул сөздөрдөн кийин Манас өзүнүн досторуна, устаттарына жана акылман кеңешчисине бурулуп, мындай деди:
— Эми биздин кезек. Мен жалгыз баргым келбейт, жана каалабайм. Мага күч бериңиздер! Биз бардык урууларыбызды, бардык күчтөрүбүздү бириктирип, душмандарга каршы турушубуз керек. Жол оор болот, бирок мен силерге жана элибизге ишенем. Биз биримдиктебиз!
Ошентип, Манас чоң чечкиндүүлүк жана кайраттуулук менен өз аскерлерин баштап, согушка аттанды. Ар бир кадам сайын, ал күчүнүн өскөнүн сезди. Элге болгон ишеними, жеңишке болгон ишеними, келечекке болгон ишеними менен алдыга карай аракет кылды. Ал эч качан жеңишке болгон ишениминен кайткан жок.
Согуш талаасында, душмандар чабуул кое баштаганда, Манас биринчи сапта туруп, өз аскерлерин баштаган. Ал жалгыз эле кылыч менен эмес, рух менен да күрөшкөн, өз адамдарын шыктандырып турган. Ар бир урган соккусу, анын жерин бошотууга жана жакындарын коргоого багытталган. Сырттан келген душмандар аны көргөндө, титирешти, анткени алардын алдында жөн гана жоокер эмес, чыныгы лидер турду, ал өз аскерин жеңиштин руху менен жетектеп турган.
Күндөн — күнгө, Манас согушту жана өз аскерлерин ушундай рухта жетектеди. Ал чыныгы күч физикалык кубатта гана эмес, акылмандыкта, чечкиндүүлүктө жана өз элине болгон ишенимде экендигин көрсөттү. Согуштун аягында, душмандар жеңилгенде, Манас өз аскерлеринин алдында туруп мындай деди:
— Бул менин жеңишим эмес. Бул силердин, ар бириңердин жеңишиңер. Биз баарыбыз жеңдик, анткени биз бирдиктүү болдук. Мен ар бириңер менен сыймыктанам. Биз өз жерибизди гана коргоп койгон жокпуз, биз кыргыз эли буга чейин сынбас жана ар дайым өз эркиндиги үчүн күрөшүп келгендигин далилдедик!
Бул сөздөр менен Манас өз жерине кайтып келди, эли аны улуу баатыр катары тосуп алды. Бирок, чыныгы лидер катары, анын эң чоң жеңиши элинин эркине, биримдигине жана келечегине болгон ишеними болуп калды.